Sesiwn 8:
Trin Anifeiliaid
Erbyn diwedd y sesiwn byddwch chi’n gallu:
- Nodi’r ffordd gywir o drin anifeiliaid.
- Nodi’r peryglon sylweddol sy’n gysylltiedig â thrin anifeiliaid.
- Cynllunio yn ôl y peryglon ar gyfer trin anifeiliaid.
Cyflwyniad
Cael eich lladd gan anifail yw’r ail achos marwolaeth mwyaf cyffredin ar y fferm.
Collodd cyfanswm o 28 o bobl eu bywydau dros y pum mlynedd diwethaf o ganlyniad i gael eu hanafu gan wartheg a theirw.
Mae risgiau bob amser wrth drin gwartheg a da byw: y risg o gael eich brifo’n gorfforol gan anifail sy’n ofnus neu sydd wedi cael ei ddychryn, a’r risg o gael eich brifo o ganlyniad i gyfleusterau trin sydd heb eu cynllunio’n dda, o ganlyniad i gamddefnyddio offer neu fethu cynnal a chadw offer.
Cyflwyniad i drin anifeiliaid
Edrychwch ar y fideo a nodwch y pwyntiau allweddol.
Gwartheg – beth yw’r risgiau?
Wrth drin gwartheg, mae risg bob amser o gael anaf wrth gael eich gwasgu, eich cicio, eich tolcio neu eich cornio.
Mae’r risg yn fwy os nad yw’r anifeiliaid wedi cael eu trin yn aml, fel rhai o’r bryniau neu’r corstir, anifeiliaid sugno neu wartheg sydd newydd fwrw llo.
Gall rhai mathau o waith gynyddu’r risg, e.e. gwaith milfeddygol.
Mae ceisio gwneud tasgau stoc ar wartheg sydd heb eu ffrwyno neu gydag offer ffwrdd â hi yn arbennig o beryglus.
Peidiwch byth â meddwl nad yw anifeiliaid yn beryglus, hyd yn oed gyda rhagofalon da.
Sut mae lleihau’r risgiau?
Sicrhewch fod cyfleusterau trin da, gan gynnwys lloc a llwybr ffrwyno sydd wedi’u dylunio a’u cynnal a’u cadw’n dda, a gwasgfa sy’n gweithio’n dda. Dydy gatiau a rhwystrau dros dro ddim yn ddigon, a bydd hyn yn arwain at drin llai effeithiol yn ogystal â pherygl o niwed.
Llwybr ffrwyno (Race) Gwartheg
| Dylai anifeiliaid fod yn gallu mynd i mewn i’r llwybr ffrwyno yn hawdd, a dylai fod un pen fel twmffat/twndis. | Sicrhewch fod digon o le yn y lloc casglu iddyn nhw fwydo i mewn yn hawdd i’r twmffat/twndis. | Mae lloc casglu siâp cylch yn golygu bod gweithwyr yn gallu sefyll yn ddiogel y tu ôl i giât wrth iddyn nhw symud anifeiliaid i mewn i’r llwybr ffrwyno, a chadw’r anifeiliaid i symud. | Mae angen i anifeiliaid allu gweld yn eglur i’r wasgfa a thu hwnt, fel y byddan nhw’n fodlon symud ar hyd y llwybr ffrwyno. |
|---|---|---|---|
| Gall fod troeon yn y llwybr, ond ddylen nhw ddim bod yn rhai tyn. | Mae’n well gan anifeiliaid symud tuag at ardal olau yn hytrach nag i’r tywyllwch. | Dylai ymylon y llwybr ffrwyno fod yn ddigon uchel i atal yr anifeiliaid rhag neidio drostyn nhw; clymwch nhw’n dynn wrth y llawr ac wrth ei gilydd fel eu bod nhw mor gryf â phosibl. | Rhowch rywbeth dros ymylon y llwybr ffrwyno i helpu i gadw’r gwartheg i symud drwy leihau’r pethau a fydd yn denu eu sylw nhw fel cysgodion ac anifeiliaid eraill. |
| Daliwch yr anifail sy’n arwain yn y llwybr ffrwyno wrth iddo aros ei dro i fynd i mewn i’r wasgfa. | Mae drysau colfachog (hinged) neu ddrysau llithro yn addas, gwnewch yn siŵr eich bod chi’n gallu eu hagor a’u cau o ochr weithio’r llwybr ffrwyno. | Peidiwch byth â gweithio ar anifail yn y wasgfa gydag anifail heb ei glymu yn aros yn y llwybr ffrwyno y tu ôl iddo. |
Gwasgfa Gwartheg
Dylai gwasgfa eich galluogi i wneud y rhan fwyaf o dasgau syml. Dylai:
- fod â chlwyd flaen sy’n cloi ac iau (yoke) (sy’n ei gloi ei hun yn ddelfrydol) fel eich bod chi’n gallu cydio’n gadarn ym mhen yr anifail. Bydd ffrwyn pen ychwanegol yn atal yr anifail rhag taflu ei ben i fyny a niweidio pobl;
- fod â rheilen, cadwyn neu far ffolen (rump) i leihau faint mae’r anifail yn gallu symud ymlaen ac yn ôl.
Dylai’r wasgfa:-
- fod wedi’i chlymu wrth y llawr, neu os yw’n symudol, wrth gerbyd;
- fod wedi’i lleoli fel y gallwch chi weithio’n ddiogel o’i chwmpas hi, heb risg o ddod i gysylltiad ag anifeiliaid eraill, a dylai fod golau naturiol neu artiffisial da;
- ganiatáu i’r clwydi agor yn llyfn gyda chyn lleied o ymdrech a sŵn ag sy’n bosibl. Bydd gwaith cynnal a chadw rheolaidd yn helpu;
- fod â llawr gwrthlithro (slip-resistant), wedi’i wneud o bren caled cadarn wedi’i folltio i’w le (dydy hoelion ddim yn addas), plât siecr (chequer plate) metel, neu â mat rwber dros y gwaelod.
Teirw – Beth yw’r risgiau?
Mae damweiniau, rhai ohonyn nhw’n angheuol, yn digwydd bob blwyddyn oherwydd nad yw teirw’n cael eu trin â pharch. Cofiwch, mae’r un mor hawdd i’r tarw chwareus eich lladd chi â tharw blin neu grac. Sicrhewch eich bod chi’n gallu trin eich tarw’n ddiogel.
- Dylai pob tarw gael ei gadw mewn lloc teirw pwrpasol. Sicrhewch fod y drysau a’r gatiau wedi’u cloi neu wedi’u clymu fel nad oes neb sydd heb ganiatâd yn gallu dod i mewn. Dylai’r clicedi fod yn ddiogel fel nad yw’r stoc yn gallu eu hagor nhw.
- Lle mae’n bosibl, rhowch fwyd a dŵr o’r tu allan i’r lloc, e.e. drwy glawr bwydo.
- Lle mae’n bosibl, rhowch ardal awyr agored i’r tarw fynd iddo, fel y gallwch chi garthu’r tu mewn neu daenu gwellt.
System Trin Defaid
- Mae defaid yn llawer llai tebygol o achosi anaf difrifol neu farwolaeth.
- Fodd bynnag, bydd system dda yn ei gwneud hi’n haws i chi wneud y tasgau a bydd yn lleihau’r anafiadau i’r cefn.
- Hefyd mae’n gwella lles y defaid pan fyddan nhw’n cael eu trin.
Asesu ar gyfer dysgu
TASGAU
Gwyliwch y clip a llenwch restr wirio ar gyfer system ddelfrydol i drin gwartheg.
Lluniwch system ddelfrydol i drin anifeiliaid ar gyfer fferm o’ch dewis chi, naill ai gwartheg llaeth neu eidion.
Crynodeb
Fel y gwelwch chi, mae anifeiliaid yn gallu bod yn beryglus. Os yw’r cyfleusterau trin cywir gennych chi, bydd hi’n fwy diogel i chi eu trin nhw.
Mae rhai egwyddorion allweddol wrth drin anifeiliaid. Mae hyn yn gallu newid, yn dibynnu ar adeg y flwyddyn a lle mae’r anifail arni, e.e. mae buwch yn gallu bod yn dawel tan iddi fwrw llo. Wedyn mae hi’n gallu mynd yn amddiffynnol iawn o’r llo ac ymosod ar y ffermwr.
Mae cyfleusterau trin da yn gallu atal anafiadau a marwolaeth.